شمس الدين احمد
9
خزائن الملوك ( فارسى )
راه گذشته در عمود الفقرات داخل مىشود و انگلستانيان آن را مخرج النخاع مىنامند و حصهء فرازين عظم الجبهه جبينست و در حصهء زيرين آن چشم خانها واقع شده و عظمان الصدغ هريك را از اتباع يونانيان جالينوس و مجوسى و بعض متشرحين انگلستانيان سه حصه مقرر ساختهاند نخستين فرازين و پيشين حصه را كه پهن و رقيقست جزو قشريه نامند و دومى زيرين و پسين حصه را كه به صورت سر پستان مدور و سطبر يافته مىشود جزو حلميه خوانند و سومى حصه را كه ما بين زائدهء عظم القمحدوه و جناح كلان عظم الوتد واقعست جزو حجريه نامند و هر دو گوش باتفاق راى يونانيان و انگلستانيان در جزو حجريه مخلوق شده و پيروان اطباى يونان وصل هر دو استخوان قحف را شيؤن خوانند و آن هريك استخوان مذكور را دندانها و كاواكهاست كه در يكديگر پيوست شده و دروز هم گويند و درزهاى كاچك نزد يونانيان همگى پنجست كه سه از ان حقيقيست و يكى را اكليلى نامند و او ما بين عظم الجبهه و هر دو استخوان قحف واقعست و چون مقطعش منتهاى اكليلست كه بر سر مىنهند باكليلى موسوم شده و شكل آن مانند قوسست و دومى را سهمى گويند و وى بمثابهء تير راستار است ما بين عظمان القحف مستقيم واقع شده و آن را سفودى نيز خوانند و سومى را لامى نامند كه به شكل لام يونانىست همچو دال عربى و وى واقعست ما بين مؤخر هر دو استخوان قحف و استخوان قمحدوه و هر دو جانب آن تا عظم و تدى منتهى شده و دو از ان غير حقيقيست كه آنها را دروز قشرى نامند و آن هر دو در طولانى راس راستار است با درز سهمى يكى از يمين و ديگرى از يسار يافته مىشود و عظم الوتد نزد پيروان اطباى يونان كثير الاضلاع اسطوانى الشكل مفرط الصلابتست و نزد متشرحين انگلستان يك جسم و دو جناح صغيره و دو جناح كبيره و دو زوائد مىدارد و شكل آن شبيه شپره است و عظم المصفاة در نشيب عظم الجبهه ما بين چشم خانها واقعست و بمعاينه يكگونه مربع و در ساخت مسامدار و نازك و سبك مىباشد اما عظام الوجه يعنى استخوانهاى چهره چهارده عددست و من جملهء آنها دو استخوان عظمان الانفست كه استخوانهاى خرد مستطيل الشكلاند و بيخ بينى از انها مركب مىشود و دو استخوان عظمان الفك الاعلىست كه هريك استخوان يك جسم و چهار زوائد دارد و جسم اينها بمعاينه قدرى مثلث و از اندرون مجوف مىباشد و چهار سطح در ان معين مىشود و دو استخوانها عظمان الدمعىست كه اين استخوانها قدرى مشابهت به ناخن مىدارند و پيش استخوان مصفات بر درونى زاويهاى چشم خانها واقعاند و دو استخوان عظمان الوجنه است كه استخوان رخساره مىنامند و بر حصهء بيرونى و زيرين چشم خانها واقعاند و در هريك دو سطح و چهار زوائد يافته مىشود و دو عظمان الحنك است كه بيرونى ديوار حصهء مؤخر ثقبان الانف ازينها مركب مىشود و حصهء زيرين اينها